Adam Wiltzie: monument voor een vriendschap

Ambientmuzikant Adam Wiltzie, bekend van de groepen Stars of the Lid en A Winged Victory for the Sullen, koesterde een warme vriendschap met de in 2018 overleden IJslander Jóhann Jóhannsson die furore maakte als componist van filmmuziek, onder meer voor The Theory of Everything, de biopic over het leven van Stephen Hawking. Acht jaar na Jóhannssons overlijden heeft Wiltzie composities waaraan ze ooit samen begonnen afgemaakt. Het album kreeg de welluidende titel Friendship Survival Guide.

Tekst Louis Nouws
 
Adam Wiltzie verschijnt in beeld voor een weelderig groene achtergrond. Ik spreek hem via een zoomverbinding. De Amerikaan woont al jaren in België en heeft inmiddels de Belgische nationaliteit. Hij woonde en werkte lange tijd in Brussel, maar verhuisde tijdens covid naar een dorpje tussen Brussel en Antwerpen. Hij prijst de kwaliteit van het leven in Europa. Het enige wat hij soms enorm kan missen aan zijn vaderland is het eten. “Ik kan weleens verlangen naar een echt goede taco.”
Hij kan zich redden in het Nederlands, maar prefereert voor het interview Engels. Af en toe glipt er een Nederlands woord tussendoor.
 
Wat kun je vertellen over je vriendschap met Jóhann en dan vooral over jullie samenwerking? Hoe inspireerden jullie elkaar?
 
“Jóhann was een fan van mijn voormalige band Stars of the Lid. We ontmoeten elkaar in 2007 na een optreden in Praag. Jóhann was daar aan het opnemen met een orkest voor een plaat waaraan hij werkte. Ik zat aan de merchtafel en Jóhann kwam naar me toe als fan en begon met me te praten. En ik dacht: oh, dit is bijzonder. Vanaf het moment dat we elkaar ontmoetten hadden we een ‘gemakkelijke’ band. Dat is het Nederlandse woord dat ik zou gebruiken om onze relatie te beschrijven. We gingen naar een bar en hebben de hele avond gepraat. We waren niet dronken of zo, we bleven gewoon praten. Het voelde alsof we elkaar al ons hele leven kenden. We hadden zo veel gemeenschappelijk. Jóhann en ik bleken in hetzelfde jaar in dezelfde maand te zijn geboren met twee dagen verschil. Weliswaar in twee verschillende steden op een andere plek in de wereld. Maar toch, het was alsof we broers hadden kunnen zijn. Er waren zo veel dingen die we emotioneel en artistiek leuk vonden en die we op eenzelfde manier hadden ervaren toen we opgroeiden. We deelden zoals we dat in het Engels noemen een collectief bewustzijn. Naarmate je ouder wordt krijg je meer vrienden in verschillende leeftijdsgroepen. Daar sta je daar verder niet zo bij stil en het is ook mooi. Maar toen ik Jóhann ontmoette realiseerde ik me weer dat speciale wat je kunt hebben met een leeftijdsgenoot. Het was ook een soort springplank voor onze emotionele band.”
 
Hoe zijn jullie gaan samenwerken? Jullie hadden allebei al eigen carrières.
 
“Onze eerste samenwerking was dat ik als geluidstechnicus met Jóhann op tournee ging door de Verenigde Staten. Geloof het of niet, hij had toen niet eens een boeker en dus regelde ik die eerste tournee door Amerika in 2009. We deden de Oostkust en het Midwesten. Behalve als geluidstechnicus raakte ik ook als muzikant een beetje betrokken bij zijn sound. We hadden een heel goede relatie, maar begonnen pas echt samen te werken toen hij was gevraagd de filmmuziek te maken voor The Theory of Everything, waarvoor hij in 2014 een Golden Globe zou winnen. Toen klikte het echt tussen ons en ontstond het idee dat we misschien eens moesten overwegen om samen een plaat te maken. We hadden een paar nummers die ons erg aanspraken, waarvan we stiekem hoopten dat de opdrachtgever ze niet goed zouden vinden, want dan konden we dat materiaal voor onszelf houden. Dat was een beetje het begin van onze samenwerking. Het stuk Mourners Will Be Outcast op Friendship Survival Guide dateert uit die tijd. Het is natuurlijk nog wat aangepast, maar de basis is toen gelegd.”
 
Ik las dat het mooie aan jullie samenwerking was dat er iets ontstond dat je nooit met iemand anders zou kunnen bereiken.
 
“Als we samen aan iets werkten, vonden we het altijd leuk wat de ander deed. We voelden ons totaal op ons gemak, met het orkestreren van strijkers, met het maken van dronemuziek, met gitaarspelen. We gebruikten niet veel piano, wel veel samples. We produceerden gewoon geluiden. Ik wil het geen collages noemen, we werkten aan loops en geluiden en van daaruit aan composities. We deelden dat via internet met elkaar. Ik vanuit mijn studio in Brussel, Jóhann vanuit Berlijn waarheen hij was verhuisd. Maar weet je, mensen zien een of twee namen op een soundtrack of een plaat staan, en vergeten dat er een heel leger van mensen achter deze platen schuilgaat. Zo werkten wij veel samen met Francesco Donadello en heb ik toen ik ging werken aan wat er lag veel gehad aan de inbreng van Tim Hecker en Bryan Senti. En dat heb ik het nog niet eens over de orkestmusici.”
 
Wat was de aanleiding om terug te keren naar die oude opnames?
 
“Toen Jóhann in 2018 stierf was dat echt een schok. Het bracht iedereen uit balans. Ik dacht eigenlijk niet meer aan de opnames waaraan we werkten. Na de filmscore van The Theory of Everything was Jóhanns carrière sky high gegaan en kreeg hij veel werk. Voor mij was dat geen probleem, want ik had mijn eigen projecten. We werkten daarna samen aan muziek voor de film Arrival en ik speelde nog steeds in zijn band. We dachten nog weleens aan ons gezamenlijke album, maar het kwam er gewoon niet van. Na Jóhanns overlijden vervlogen de jaren totdat mijn manager, die ook Jóhanns nalatenschap beheert, erover begon. Hij wist van de opnamen en had er ook met Jóhanns vader over gesproken. Zij wilden graag dat ik het afmaakte en zijn op zoek gegaan naar een label en budget. Deutsche Grammophon zag er brood in. Zo simpel is het.”
 
Wat lag er aan opnames?
 
“Jóhann had alles bewaard. En ik ook. Het moeilijkste aan het project was de eerste stap zetten. Om weer de studio in te gaan. Maar toen ik er eenmaal inzat, ging het eigenlijk vrij snel. Stukjes en beetjes klinken precies als het materiaal waar Jóhann en ik aan werkten, vooral een paar tapeloops, zoals de vocale tapeloop aan het einde van Days And Reflective Glory, Part 1. We hebben de loops een beetje opgeschoond, maar in wezen zijn het de opnamen zoals wij ze toen maakten. De grote veranderingen zijn meer structureel, de manier waarop dingen veranderen en bewegen, hoe de loops in elkaar overgaan. Ik moest er een paar mensen bij betrekken. Zo heeft Tim Hecker me geholpen met het einde van Mourners Will Be Outcast, dat door Tims behandeling van de gitaargeluiden werkelijk prachtig is geworden. Dat had ik niet zonder hem kunnen doen. De orkestratie was de laatste laag die aan het album is toegevoegd. Ongeveer een week voordat ik het album mixte ben ik naar Boedapest gereisd om daar alle strijkers op te nemen.”
 
Ik las dat ook Steve Albini erbij was betrokken Wat was zijn rol?
 
“Mijn moeder woont in Chicago en daar bracht ik in 2023 de kerstdagen door. Omdat ik er toch was had ik Steve gebeld met de vraag of er ruimte was in zijn studio. Daags na Kerst heb ik er gitaargeluiden opgenomen en gere-ampt, waarbij we de opnamen weer door de versterkers lieten gaan zodat er een soort akoestisch geluid ontstond. Steve is niet iemand van wie je zou denken dat hij betrokken is bij een ambientproject als dit, maar hij is gewoon een ongelooflijke geluidstechnicus. Het maakt hem niet uit wat voor soort muziek het is, hij gaat gewoon een goed geluid voor je maken. Het tragische feit dat Steve vijf maanden later overleed, was voor mij echt heel moeilijk te bevatten. Hij was springlevend toen ik bij hem was. Ik was zo aangedaan dat ik zelfs begon te dromen dat je zou sterven als je naar mijn muziek luisterde.”
 
Hoe gaat het verder nu dit project is afgesloten? Ga je nog iets met deze muziek doen of ga je terug naar je eigen projecten?
 
“Binnenkort ga ik door Noord-Amerika touren met A Winged Victory For the Sullen. We zijn een nieuw album aan het afmaken. Dat is waar ik nu aan werk. Hoewel ik op dit moment interviews en promotie doe voor Friendship Survival Guide, is deze plaat lastig om live te spelen. Eigenlijk vergt dat een volledig orkest. Misschien kan ik ooit eens een stuk spelen tijdens een van mijn shows, maar het hele album op het podium brengen wordt lastig.”
 
Misschien ook omdat het emotioneel moeilijk is?
 
“Emotioneel ben ik in orde. Het album geeft me een goed gevoel. Het laat horen wat voor een geweldige artiest Jóhann was. Het is een monument geworden voor een goede vriend en voor de mensen die van dit soort dronemuziek houden. Ik voel me zo gelukkig dat Jóhann en ik dit samen konden creëren. Dus ik ben totaal niet verdrietig. Ik voel eerder vreugde.”
 
Adam Wiltzie & Jóhann Jóhannsson – Friendship Survival Guide verschijnt 18 september 2026 via Deutsche Grammophon.