Frank Zappa - The Mothers Of Invention – Freak Out! (60th Anniversary Edition)

ZAPPA RECORDS/UMe

Ik was een jaar of veertien toen ik kennismaakte met (Frank Zappa and) The Mothers Of Invention. Op een jeugdsoos trof ik achter de bar de elpee We’re Only In It For The Money uit 1967 en dat was bijzonder want het betrof een christelijke jeugdsoos. De eigenaar wilde de plaat wellicht niet thuis bewaren dus stalde ie hem veiligheidshalve op een plek waar ouders niet kwamen, bedenk ik nu. Hoe dan ook, die malle muziek van Zappa, zo ervoer ik het in eerste instantie, fascineerde me meteen. Zodoende ontdekte ik snel dat er twee eerdere albums waren, Absolutely Free (waarvan mijn economieleraar op de havo niet veel later het nummer Brown Shows Don’t Make It in de klas draaide) en het debuut Freak Out! uit 1966. Een dubbelelpee, wat een zeldzaamheid was; Zappa was een van de eerste die zoiets baanbrekends uitbracht. Met nummers die, toen al, een beeld schetsen van een Amerika waar je niet vrolijk van wordt. Zappa zou zich later vele malen kritisch uitlaten over tal van discutabele ontwikkelingen in de (Amerikaanse) samenleving en legde vaak de vinger op zere plek.
Freak Out! markeert tevens het begin van een bizarre productie. Bij leven – hij overleed in 1993, op 52-jarige leeftijd – bracht de man liefst 62 albums uit. Omdat hij de gewoonte had álles op te nemen, lag (en ligt) in ‘The Vault’, het FZ-archief, nog een berg (beeld)materiaal waarvan ondertussen dankzij de erven Zappa al veel op cd en/of dvd is verschenen. En van die 62 officiële albums verschenen talloze heruitgaven, om te beginnen de door FZ zelf digitaal geremasterde versies in het begin van het cd-tijdperk.
De 60e verjaardag van Freak Out! is aanleiding voor een pretpakket (5 elpees of 5 cd’s + 1 blu ray), waar de Zappaistas, en daarvan zijn er wereldwijd een hoop, ongetwijfeld van smullen. Naast het oorspronkelijke album zijn er de pre-master mix en de mono-mix, repetitieopnamen, demo’s en live-versies. Misschien een beetje overkill, maar wel in de geest van Zappa die postuum wordt bevestigd dat al die opnamen uiteindelijk ergens toe dienen.
Ik zag FZ vier keer live, in 1976, 1977, 1980 en 1988, maar kan me niet herinneren dat Hungry Freaks Daddy, het openingsnummer van Freak Out!, die keren op de setlist stond. Maar we zappen door naar 10 november 2005. Locatie is de Heineken Music Hall (thans AFAS Live) in Amsterdam. Daar vindt de – langverwachte want flink uitgestelde omdat veel meer gerepeteerd moest worden – wereldpremière plaats van Zappa Play Zappa. Zoon Dweezil, de tweede van de vier kinderen Zappa en een briljant gitarist, heeft het op zich genomen het werk van zijn vader in ere te houden. Dat doet hij samen met een handvol jonge talenten plus drummer tevens archiefbeheerder Joe Travers, én voor de gelegenheid drie muzikanten die in de jaren 70 (Terry Bozzio en Napoleon Murphy Brock) en 80 (Steve Vai ) met FZ hebben gespeeld. De show start een tikje artistiek: FZ soleert op film en Dweezil neemt het gaandeweg over. Maar al snel klinkt het bekende, bijtende gitaarintro en zingt Napoleon Murphy Brock:
Mr. America, walk on by your schools that do not teach
Mr. America, walk on by the minds that won't be reached

Mr. America try to hide the emptiness that's you inside
But once you find that the way you lied
And all the corny tricks you tried
Will not forestall the rising tide of hungry freaks daddy

Echt waar, ik moest een traantje wegpinken. Eerste nummer, eerste plaat. Zoiets moet je een keer gehoord hebben.
The Mothers Of Invention – Freak Out! (60th Anniversary Edition) is 18
september 2026 verschenen.

Bram van Schaik