Afrika Bambaataa – godfather van de hiphop, vredestichter en vermeend kindermisbruiker

De nalatenschap van Afrika Bambaataa is als een dubbelzijdig zwaard. Hij was een van de drie grondleggers van de hiphop, een vredestichter voor rivaliserende jeugdbendes, maar werd ook beschuldigd van grootschalig seksueel misbruik van minderjarige jongens. De dj overleed donderdag op 68-jarige leeftijd aan prostaatkanker.

Tekst Peter Schong
  
Afrika Bambaataa (echte naam: Lance Taylor) was geboren en getogen in The Bronx, New York. Zijn moeder was actief in de zwarte burgerrechtenbeweging. The Bronx, oorspronkelijk een levendige multiculturele volksbuurt, raakte sinds de jaren zestig in hoog tempo in verval en veranderde in een berucht ghetto. De tiener Lance werd lid van de jeugdbende Black Spades en klom op in de rangen. Hij bouwde de Spades uit tot de grootste gang van New York.
 
Een reis naar Afrika, die hij won met een opstelwedstrijd, opende Lance’ ogen. De film Zulu was een grote inspiratiebron: hij was onder de indruk van de saamhorigheid van de Zulu’s en de gemeenschapszin van de Afrikanen die hij tijdens zijn reis ontmoette. Lance had het licht gezien. Dat wilde hij ook in The Bronx, de achterstandswijk waar de overheid zijn handen van aftrok. Hij veranderde zijn naam in Afrika Bambaataa Aasim, naar de Zulu-rebellenleider Bhambatha die in 1906 in opstand kwam tegen de koloniale onderdrukker in Zuid-Afrika.
 
Muziek kreeg Lance met de paplepel ingegoten. Zijn moeder had een grote platencollectie. Als dj begon Afrika Bambaataa begin jaren zeventig de eerste hiphopfeesten, al werd de naam pas eind jaren zeventig bedacht, in The Bronx te organiseren. Voor buitenstaanders staat hiphop misschien voor geweld, voor Bam draaide het juist om positiviteit en vrede. Hij zag hiphop als een manier om jongeren van de straat te halen en op het rechte pad te brengen. Bambaataa verenigde rivaliserende bendes, veel leden zagen hiphop als de redding van hun leven. Niet vechten, maar dansen.
 
“We gingen praten met bendeleiders in de verschillende buurten om ze over te halen om het geweld te stoppen”, vertelde hij in een interview met Heaven in 2022. “En ze een andere richting te geven, van eenheid, liefde en plezier. We moesten hen veel leren en unbrainwashen, zodat ze strijders van de gemeenschap zouden worden en mensen zouden helpen in plaats van vernietigen. We zorgden voor de veiligheid van oudere bewoners en kinderen, en de buurt. Ken je de Netflix-serie The Get Down over de beginjaren van hiphop? Sommige dingen zijn verzonnen, maar we speelden een belangrijke rol in de gemeenschap.”
 
“Met muziek gaven we de bendeleden iets leuks. Natuurlijk was er soms wel geweld, als iemand op de schoenen van iemand anders stond of met iemands vrouw praatte en dan brak er een gevecht uit. Maar dan pakte een rapper de microfoon en suste de boel. De feesten waren meestal vreedzaam en leuk. Soms kwam er een bendelid binnen en werd er geschoten en brak er paniek uit, maar daarna keerde de goede vibe weer terug. Muziek geeft mensen altijd een goed gevoel.”  
 
Bambaataa richtte de Universal Zulu Nation op, een organisatie die voortkwam uit verschillende jeugdbendes, die culturele evenementen organiseerde met rap, breakdance, graffiti en dj’ing. De Zulu Nation groeide uit tot een multinational met wereldwijde vertakkingen.
 
Afrika Bambaataa raakte steeds meer onder invloed van elektronische muziek, met name de synthpop van Gary Numan (‘het klonk alsof er buitenaardse wezens in The Bronx waren geland’) en Kraftwerk, die ‘funky witte jongens uit Duitsland’. Met zijn groep Soulsonic Force en producer Arthur Baker baseerde hij Planet Rock op de hook van Trans-Europe Express. De single werd in 1982 een baanbrekende hit die niet alleen het geluid van hiphop veranderde en de manier waarop rapplaten werden gemaakt, maar was ook een voorloper van electrofunk en de Chicago house. Met o.a. breakdancegroep The Rock Steady Crew ging hij op de eerste Europese hiphoptournee, en bracht het nieuwe muziekgenre naar de mainstream.
 
Afrika Bambaataa groeide in de jaren tachtig uit tot een wereldster. Hij droeg bij aan het anti-apartheidsalbum Sun City en werd gevraagd voor samenwerkingen door uiteenlopende artiesten, van James Brown en John Lydon tot UB40 en Boy George. Samen met Kool Herc en Grandmaster Flash kreeg Afrika Bambaataa erkenning als een van de godfathers van de hiphop. Zijn legendarische platencollectie, met een fabelachtige omvang van ruim 40.000 exemplaren, doneerde hij als hiphop-erfgoed aan een universiteit.
 
Maar Afrika Bambaataa’s monumentale status brokkelde af toen hij in 2016 door meerdere mannen ervan werd beschuldigd dat hij hen seksueel had misbruikt toen zij nog minderjarig waren. Dat zou teruggaan tot de jaren zeventig. Afrika Bambaataa moest het veld ruimen als leider van de Universal Zulu Nation. De organisatie stuurde ook leden die het misbruik jarenlang onder de pet zouden hebben gehouden, de laan uit, en bood excuses aan de slachtoffers aan. Diverse getuigen bevestigden dat Bambaataa jongens lastigviel. Volgens rapper Melle Mel, van Grandmaster Flash & The Furious Five, ‘wist iedereen ervan’ en was het misbruik ‘het beste bewaarde geheim in de hiphop’.
 
Bambaataa, die altijd heeft ontkend, werd echter nooit strafrechtelijk vervolgd. Een slachtoffer trok zijn beschuldigingen jaren later in omdat Afrika Bambaataa niet zou hebben geweten dat hij destijds minderjarig was. Wel werd hij in 2025 bij verstek veroordeeld in een civiele zaak waarin hij was aangeklaagd voor seksueel misbruik en mensenhandel, wat Bambaataa ontkende noch bekende: hij hulde zich in stilzwijgen en kwam niet opdagen in de rechtbank.
 
Aan het eind van zijn leven werd Afrika Bambaataa een controversieel figuur waarmee hiphop worstelt. Zijn historische heldenrol is hardnekkig, sommigen zijn kritischer. Als journalist was het schrijven van deze in memoriam ook een lastige afweging. Is het überhaupt te veel eer? Aan de ene kant kun je niet heen om Afrika Bambaataa’s enorme betekenis voor de muziek en de cultuur, en het verschil dat hij maakte in de levens van vele kansarme jongeren, alsmede de hiphopfans. Aan de andere kant mag je natuurlijk niet over de diepe pijn van de slachtoffers heen stappen. Het is een ingewikkelde, gevoelige kwestie waarop geen eenduidig antwoord bestaat. Marco Borsato werd jarenlang door de radio geboycot, tot zijn vrijspraak. Michael Jackson bleef altijd een publieksfavoriet.

Iemand schreef op Instagram: Afrika Bambaataa deed goede dingen en hij deed slechte dingen, noem gewoon het beestje bij zijn naam. Ik hoop dat het me is gelukt om de twee kanten van Afrika Bambaataa met elkaar in evenwicht te brengen.

Afrika Bambaataa: 17 april 1957 - 9 april 2026