Celebrating Miles met lef

Welk brouwsel ontstaat wanneer je de flamboyante stertrompettist Chief Xian aTunde Adjuah mengt met het onmetelijke oeuvre van Miles Davis en daar het Jazz Orchestra of the Concertgebouw aan toevoegt? Bitches Brew? Vrijdag 14 augustus ontstond in het Openluchttheater van Valkenburg een andere cocktail. Miles Davis leverde de aanleiding, zijn honderdste geboortejaar het feest. Maar gaandeweg draaide de avond om iets groters: lef.

Tekst Ludo Diels

Miles bezat het. Chief Adjuah gebruikte zelf het Engelse courage. Het vermogen om de bekende wereld achter je te laten en op weg te gaan naar een plek waarvan je nog geen kaart bezit. To boldly go where no man has gone before, om de bemanning van de Enterprise er voor één avond bij te halen. In de jazz is improvisatie het gereedschap en lef de motor. Bij Miles Davis werd het een levenshouding.
 
Ik ben jazzliefhebber zonder jazzkenner te zijn. Miles Davis vormt daarop een levenslange uitzondering. Op 4 november 1990 zag ik hem in het MECC in Maastricht, samen met mijn vader. Ik was jong genoeg om de betekenis van dat moment amper te beseffen en oud genoeg om voorgoed gegrepen te raken door die zonderlinge, zwijgzame man met zijn trompet. Elf maanden later was hij dood. Kind Of Blue bleef. Sketches Of Spain bleef. Vooral bleef de nieuwsgierigheid naar een muzikant die zijn eigen verleden telkens weer achter zich liet en onderweg de paden kruiste van mensen als Jimi Hendrix, Prince en later ook artiesten uit de popwereld. Zijn invloed reikte allang voorbij de jazz. Voor die Miles kwam ik naar Valkenburg.
 
Daar zat alles mee. De zomerhitte zakte langzaam uit de avond boven een van de mooiste kleine theaters van Limburg, in 1916 aangelegd onder supervisie van Pierre Cuypers. Mergel, bomen, rotswand, een podium ertussen geklemd. Bij binnenkomst kreeg iedere bezoeker een kussentje en een flesje water. De twee bars bleven open. Zulke details lijken klein totdat iemand eraan denkt. Hospitality op zijn best. Het Openluchttheater programmeert bovendien met een avontuurlijke vanzelfsprekendheid. De bezoekers weten dat inmiddels te vinden. Kwaliteit laat zich uiteindelijk moeilijk verloochenen.
 
Op het podium zat het Jazz Orchestra of the Concertgebouw, onder leiding van de Fin Vellu Halkosalmi. Een batterij muzikanten van het soort waarbij een solo nooit klinkt als het opeisen van spreektijd. De virtuositeit stond in dienst van de muziek. Iedereen kreeg ruimte, niemand hoefde zich groter te maken dan het geheel.
Het repertoire bewoog zich vrij door dat enorme universum. Het overbekende So What kwam voorbij, naast muziek uit de samenwerking met arrangeur Gil Evans, zoals Summertime. Van purisme was weinig sprake. Gelukkig maar. Davis bracht zijn leven door met het verleggen van grenzen. Een hommage die hem keurig achter glas zet, zou vreemd genoeg juist ontrouw aan hem zijn.
 
En toen was daar Chief Xian aTunde Adjuah. Sneakers, goud, uitstraling. Drieënveertig jaar, geboren in New Orleans, stad van Louis Armstrong, Wynton Marsalis en Dr. John. Een stad waar Afrika, Europa, het Caribisch gebied en de geschiedenis van zwarte en inheemse gemeenschappen al eeuwen tegen elkaar aanschuren, botsen en nieuwe ritmes voortbrengen.
Adjuah groeide midden in die cultureel gelaagde traditie op. Zijn grootvader Donald Harrison Sr. was Big Chief, zijn oom Donald Harrison Jr. een vermaard saxofonist. Zelf speelde hij al jong met grootheden als McCoy Tyner. Ook Prince kruiste zijn pad: Adjuah speelde trompet op diens album Planet Earth en stond met hem op het podium in Las Vegas. De titel Chief die de voorheen als Christian Scott door het leven gaande trompettist tegenwoordig draagt is daarmee meer dan podiumdecoratie. Zij verbindt hem met een gemeenschap waarin muziek ook geheugen, geschiedenis en overdracht is.

Dat hoor je terug in wat hij stretch music noemt. Muziek die haar wortels kent en juist daardoor kan uitdijen. Blues, Afrikaanse ritmes, improvisatie, hiphop, trap, rock en elektronica kunnen elkaar daarin ontmoeten. Een elastische muzikale ruimte. Ook daarin loopt een lijn naar Miles, die jazz nooit als een museumstuk behandelde. Hij trok bebop open richting cool, modale jazz, elektrische muziek, funk en rock en bleef vervolgens zoeken naar nieuwe vormen en nieuwe generaties. Zijn betekenis reikt daardoor ver buiten de jazz. Miles veranderde telkens opnieuw het idee van wat muziek kon zijn.
 
Adjuah vertelde in Valkenburg dat juist dát hem in Miles raakt: de moed om onverkend gebied binnen te trekken en daarmee de wereld groter te maken.
Hij doet hetzelfde. Zelfs zijn trompet draagt iets van die vernieuwingsdrang. Adjuah ontwikkelt samen met Adams Musical Instruments uit Ittervoort eigen koperinstrumenten, waarmee hij ook zelf speelt. Een wereldster uit New Orleans die in Valkenburg Miles eert op een instrument waaraan in Midden-Limburg mede vorm werd gegeven: soms schrijft de werkelijkheid haar eigen aardige arrangementen.
 
Adjuahs spel bezit iets van Miles' omfloerste klank, met veel lucht en weinig vibrato, maar daar houdt de vergelijking ook op. Hier stond geen epigoon. Zijn toon kan fluisteren, schuren, uithalen en fonkelen. Waar Miles de meester van het weglaten kon zijn, koos Adjuah deze avond vaker voor overvloed. De vonkenregen kreeg voorrang op de stilte. De donkere, gevaarlijke en soms ondoorgrondelijke kant van Miles bleef daardoor wat op afstand.
 
Voor een verjaardagsfeest valt daar uitstekend mee te leven. Want uitbundigheid werd nooit egotripperij. Adjuah speelde dienstbaar, zonder serviel te worden. Hetzelfde gold voor het Jazz Orchestra. De arrangementen gaven Miles’ muziek massa en glans, terwijl de solisten telkens kleine openingen maakten waardoor frisse lucht naar binnen kon. Het resultaat swingde, ademde en bereikte ook luisteraars die hun weg door de discografie van Miles nog niet hadden gevonden.
 
Daar lag uiteindelijk de winst van deze avond. Ik kwam naar Valkenburg voor Miles en kreeg een lesje in de manier waarop muziek levend blijft. Door haar te spelen, zeker. Door haar te eren, ook. Vooral door haar verder te brengen. Stretch music.
Muziek die haar oorsprong meedraagt en tegelijk ruimte zoekt. Van New Orleans naar New York, van Afrika naar Amerika, van Miles Davis naar Chief Adjuah, van een werkplaats in Ittervoort naar een podium tussen de mergelwanden van Valkenburg. Grenzen lossen daarin langzaam op. Muziek wordt groter dan haar makers, groter ook dan genres, landen en generaties.
Een soort wereldziel, als dat woord voor één warme zomeravond mag.
Miles Davis zou dit jaar honderd zijn geworden. Vrijdagavond klonk hij vooral springlevend.

Celebrating Miles Davis by Chief Xian aTunde Adjuah & Jazz Orchestra of the Concertgebouw: gezien 14 augustus 2026 in Openluchttheater Valkenburg