John Hiatt Travels Light

Afscheid nemen blijkt moeilijker dan kennismaken. Een eerste ontmoeting opent de deur naar alles wat nog kan gebeuren. Een afscheid draagt een halve levensgeschiedenis met zich mee. Dat voelde ik toen ik John Hiatt, een van mijn muzikale helden, in de Rotterdamse Doelen zijn Europese afscheidstour zag besluiten. Op zijn eigen website heet die tour niet voor niets The European Farewell Tour.

Tekst en foto Ludo Diels

Nederland en John Hiatt delen een uitzonderlijke liefde. Zijn trouwste aanhang lijkt zich al jaren aan deze kant van de oceaan te bevinden. Dat warme bad was voelbaar. Na vrijwel ieder nummer klonk een liefdevolle ovatie. Af en toe riep iemand: ‘We love you, John.’ Hij hief glimlachend zijn flesje water als een bescheiden toost op de zaal. Oprechte dankbaarheid vulde de ruimte.

Toch bleef die ruimte zelf in de weg zitten. De grote zaal van de Doelen bleek een onpersoonlijke omgeving voor een concert dat juist om nabijheid vroeg. De foyer bezit ongeveer dezelfde intimiteit als een luchthavenlounge en de concertzaal wist daar weinig aan toe te voegen. Hiatt zou vooraf zelf al hebben aangegeven dat hij liever in een kleinere zaal had gespeeld. Het grootste probleem bevond zich echter op het podium.

John Hiatt travels light. Dat is meer dan een praktische keuze; het is een statement. Twee gitaren, een tablet en een mondharmonica vormden zijn volledige bagage. Zijn liedjes werden teruggebracht tot hun kale essentie. Op papier klinkt dat prachtig. Alleen bleek die essentie niet de kwetsbaarheid die altijd al door zijn oeuvre liep, maar iets dat verder gaat: gebrokenheid.

Hiatt zocht zijn hele carrière nooit de muzikale revolutie. Zijn kracht school juist in klassieke songs die melodisch en ritmisch zo vanzelfsprekend leken dat je bijna vergat hoe knap ze waren. Zijn personages – vrijwel altijd geboetseerd naar hemzelf – waren kwetsbaar, terwijl de muziek hen optilde. In nummers als Paper Thin, Alone In The Dark en het smartelijke Icy Blue Heart komen figuren voor die hun evenwicht verloren, maar zich dankzij de muziek weer oprichten. Nu verdween dat tegenwicht. De breekbaarheid was niet slechts in de personages gekropen, maar school ook in de man die ze zong.

Dat de breekbaarheid zich inmiddels ook in zijn stem en spel had genesteld, hoefde geen bezwaar te zijn. Integendeel. Vergankelijkheid geeft grote kunstenaars vaak een extra laag. Een gebarsten stem kan soms meer vertellen dan een gave. Alleen vroeg die kwetsbaarheid om muzikaal tegenspel. Om een bedding die haar droeg. Nu bleef alleen de naaktheid over. Een subtiele ritmesectie had waarschijnlijk al volstaan om die liedjes opnieuw te laten ademen. Nu kregen te veel nummers hetzelfde gewicht en dezelfde kleur.

Zijn stem bezit nog altijd karakter, maar mist steeds vaker de kracht om zijn rijke catalogus te dragen. De gitaarpartijen volgden elkaar zonder veel kleurverschil op. Real Fine Love verloor voor mijn gevoel zelfs aan zeggingskracht door een overdadige mondharmonica, een instrument dat ik met liefde thuis had gelaten. Dat maakte de avond niet slecht.
Seven Little Indians bleef een verrassende keuze. Lipstick Sunset bewees opnieuw hoe sterk dat lied in elkaar zit, zelfs zonder de onvergetelijke gitaarlijnen van Ry Cooder op Bring The Family. Ook Last Train To Birmingham – geschreven toen Hiatt nog een twintiger was maar pas jaren later uitgebracht – kreeg extra lading. Hij droeg het op aan Richard, een jonge songwriter uit Alabama die ieder weekend vanuit Nashville – waar hij net als Hiatt werkte als liedsmid op Music Row – per trein naar huis reed omdat de heimwee te groot werd. Getting there's not the plan. I just like the feel of going home. In één regel leek even alles samen te komen: het verlangen van die jonge muzikant, de lange reis van Hiatt zelf en misschien ook mijn eigen heimwee naar de betekenis die zijn muziek al decennialang voor mij heeft.  Juist daarom verlangde ik naar meer.

Als je kiest voor zo'n uitgeklede vorm, neem dan verhalen mee. Hiatt is een geboren verteller. Wie hem ooit samen met Lyle Lovett zag optreden, weet hoeveel droge humor en zelfspot hij bezit. Zijn songs zijn altijd open boeken geweest. Waarom sloeg hij ze deze laatste avond niet nog één keer open? Hij hield zich trouw aan zijn setlist, vertelde opnieuw het bekende verhaal over zijn eerste optreden in Paradiso als voorprogramma van Southside Johnny & The Asbury Jukes en liet de muziek verder het werk doen.

Misschien zat uiteindelijk vooral mijn eigen verwachting in de weg. Ik verliet De Doelen met bewondering voor de songwriter en teleurstelling over de voorstelling. Dat zijn twee verschillende dingen.

John Hiatt blijft voor mij een van de grote Amerikaanse liedschrijvers. Zijn melodieën kruipen nog altijd onder de huid. Zijn liedjes maakten het leven nooit mooier, wel dragelijker.
Daarom gunde ik hem een ander afscheid. En mezelf een afscheid met een brok in de keel. Misschien zelfs met een paar tranen.
En dan? Als ik niet was gegaan? Dan was ik een vriend met spijt geweest. Dat was nog veel erger.

John Hiatt-podcast, deel 2

Naar aanleiding van het (podium)afscheid van John Hiatt interviewde Bram van Splunteren hem voor Heaven magazine en maakte hij twee podcasts over Hiatt. De tweede podcast staat nu ook online. Met onder meer Brams ultieme Hiatt Top-20 – met een aantal verrassende minder bekende tracks, zoals het fantastische Skin Game met Cooder. Ook laat hij nog wat obscure demo’s uit de jaren zeventig horen.