Fisher-Z: Na vijftig jaar nog steeds vooruitkijken

In een hotel middenin Amsterdam zit John Watts (71) tegenover me. Vijf decennia Fischer-Z hebben zich achter hem opgestapeld, maar van de man die ooit The Worker en So Long schreef, is niet te merken dat hij zich op zijn lauweren wil laten rusten. Zijn blik is vooral gericht op wat er nog komt. Op 4 september verschijnt X-Ray Serenade, het nieuwe Fischer-Z album, waarop nieuwe songs worden afgewisseld met herinterpretaties van bestaand werk. Daarna volgt een wereldwijde jubileumtournee.

Tekst Steven Walter | Foto Toddevision

Vijftig jaar muziek maken heeft Watts wel geleerd om anders naar zijn eigen leven te kijken. Albums zijn daarbij de ijkpunten geworden waarmee hij niet alleen zijn muzikale, maar ook zijn persoonlijke geschiedenis reconstrueert. “Als je een bepaald aantal platen hebt gemaakt, ga je dingen analyseren. Ik denk dat het grootste inzicht het idee was dat je je leven album voor album, muziekstuk voor muziekstuk, gaat beoordelen. Als ik bijvoorbeeld wil uitrekenen hoe oud mijn derde kind is, dan herinner ik me in welk jaar een album uitkwam en reken ik het zo terug. Zo werkt het voor mij.”

Een carrière, realiseert hij zich, is uiteindelijk een stapel losse onderdelen die samen betekenis krijgen. Albums als bouwstenen. Songs als tijdcapsules. En wanneer Watts zijn eigen carrière als het ware door een röntgenapparaat haalt, ziet hij vooral een patroon in alle beslissingen die hij heeft genomen. “Ik heb altijd mijn hart gevolgd in artistieke zaken. Daar heb ik nooit problemen mee gehad. Sommige zakelijke beslissingen waren compleet krankzinnig, maar als ik terugkijk, dan klopt alles eigenlijk. Dat is het grootste inzicht: het klopt allemaal.”

Dat klinkt bijna als de conclusie van iemand die zijn verleden definitief heeft afgesloten. Maar zo voelt het gesprek niet. Watts praat over zijn geschiedenis zoals hij naar nieuwe muziek luistert: nieuwsgierig, onderzoekend en zonder veel eerbied voor heilige huisjes. “Het grootste geluk voor mij is dat ik dit al zo lang mag doen. En ik heb precies gedaan wat ik wilde. Ik heb nooit de lijn van een grote platenmaatschappij moeten volgen, dus ik heb nooit enorme rijkdom gehad, maar ik heb altijd genoeg geld gehad om te doen wat ik wilde. En ik heb nooit van grote auto’s gehouden. Ik heb een fijn klein appartement in Brighton.”

Slechte invloed willen zijn
Hij heeft kinderen van 42, 40, 31 en 27, inmiddels zijn er ook kleinkinderen. Tegelijkertijd staat hij met het huidige Fisher-Z op het podium waarvan het jongste lid 29 is. Het leeftijdsverschil is groot, maar juist dat maakt de groep anno 2026 interessant voor de zeventigjarige multimediakunstenaar.
De Brit lacht. Hij heeft iets ontwapenends wanneer hij over de nieuwe generatie musici praat. Hij wil niet de wijze oudere muzikant zijn die jongeren vertelt dat het vroeger beter was. Integendeel. “Ik wil een slechte invloed zijn op die generatie. Ik wil ervoor zorgen dat ze zich niet conformeren.”
Het is een houding die goed past bij iemand die zijn hele carrière buiten de gebaande paden heeft willen blijven. Zijn advies aan jongeren is dan ook niet ingewikkeld. Het gaat over vrijheid, maar vooral over het vermogen om angst niet de baas te laten worden. “Ze groeien op in een enorm beperkende tijd. Maar de enige dingen die echt belangrijk zijn in het leven zijn gezondheid en geluk. En de gevaarlijkste dingen ter wereld – die alle problemen veroorzaken – zijn angst en eenzaamheid. Zodra je die overwint, verdwijnt de bron van bijna alles.”
Misschien is dat ook de reden dat Watts zich nooit helemaal herkent in het etiket dat Fischer-Z nog altijd achtervolgt. New wave. Begin jaren tachtig. Een paar bekende songs. Het zijn labels die iets vertellen, maar volgens hem lang niet genoeg. “Vroeger werd ik als muzikant vaak bekritiseerd omdat ik meer een journalist was, een observator. Daar is niets mis mee. Ik zie mezelf ergens op het spectrum van kunst. Ik heb geen rock-’n-rollachtergrond. Mensen kennen me natuurlijk vanwege mijn songs en teksten, maar ik denk dat ik eigenlijk meer een schrijver ben dan een rockmuzikant.”

Schrijven
Schrijven is voor Watts geen therapeutische oefening, maar een manier om de wereld te registreren. Het kan een song zijn, een politiek stuk of zwarte humor. Genregrenzen interesseren hem weinig.
“Ik zie het niet als therapie. Voor mij is songwriting hetzelfde als schrijven in het algemeen en hetzelfde als alle kunst. Of ik nu schrijf, teken of gedichten maak: het is een manier om mijn kijk op de wereld op dat moment uit te drukken.”
Dat verklaart ook zijn voortdurende nieuwsgierigheid naar wat er nu gebeurt. Zijn jongste zoon speelt inmiddels in een (indie)band en Watts luistert veel naar nieuwe muziek. Niet uit plichtsbesef, maar omdat hij wil weten wat de wereld van vandaag voortbrengt. “Ik vind jonge muziek geweldig. Die hele indiescene is heel interessant. Elke generatie brengt grote talenten voort. Veel van mijn leeftijdsgenoten zijn cynisch en praten over ‘de gouden jaren’, maar dat is onzin. De toekomst is gewoon anders.”
Wat hem in de hedendaagse muziekscene vooral opvalt, is hoe intiem stemmen zijn geworden. De zangers van nu hoeven niet langer boven een muur van gitaren uit moeten komen. Het beïnvloedt inmiddels ook zijn eigen stemgebruik. “Wat ik interessant vind aan veel artiesten is dat stemmen zachter zijn geworden. In de jaren zeventig en vroege jaren tachtig werd er geschreeuwd, nu fluisteren ze bijna in je oor. Op X-Ray Serenade hoor je mij anders zingen: zachter. Dat komt daar vandaan.”

Heruitvinden
Zijn jongste album is geen nostalgisch jubileumproject. De nieuwe songs zijn van nu. De oude songs, die opnieuw zijn opgenomen, zijn bewust van hun historische context losgemaakt. “Omdat het vijftigjarig jubileum voelt als het juiste moment om dat te doen. Ik wilde nieuwe songs maken die helemaal van nu zijn, en daarnaast klassieke nummers opnieuw interpreteren. Niet recreëren, maar heruitvinden.” Als voorbeeld noemt hij Marliese. Vroeger zong hij dat heel agressief gezongen, bijna misogyn. “Maar dat was nooit de bedoeling. Het was eigenlijk een liefdeslied. In de nieuwe versie hoor je dat veel beter.”
Ook live weigert hij zich vast te leggen. Zijn band is geen jukebox die elke avond dezelfde uitvoering afdraait. Watts benadert de muziek eerder als een jazzband: de nummers mogen onderweg veranderen. “De songs beginnen en eindigen niet elke avond hetzelfde. Dat is een nachtmerrie voor lichttechnici, maar dat is precies wat het interessant maakt.”

Politiek en muziek
De drang naar vrijheid loopt parallel aan de maatschappijkritische kant van zijn werk. Fischer-Z was nooit alleen maar muziek. Watts heeft altijd willen reageren op wat hij om zich heen zag. Ook nu vindt hij dat muziek automatisch iets zegt over de wereld, zelfs wanneer een artiest geen expliciete politieke boodschap formuleert. “Ik heb zelf nooit platen gemaakt zonder politieke songs. Alleen zijn ze soms minder direct. Strings (het openingsnummer van X-Ray Serenade) bijvoorbeeld is een heel politiek nummer. Het gaat over consequenties. In een tijd waarin feiten en waarheid lijken te verdwijnen, blijven consequenties bestaan.”

Volgens Watts is de politieke rol van popmuziek veranderd. In de jaren zestig en zeventig kon populaire muziek rechtstreeks invloed uitoefenen op de jeugdcultuur. Hiphop en reggae ziet hij als voorbeelden van genres waarin straatcultuur en politieke expressie samenvielen. Maar zodra muziek extreem commercieel wordt, verandert de verhouding met het publiek. Zijn eigen antwoord daarop is eenvoudig: concessies zijn uit den boze. “Doe nooit concessies. Muziek moet jouw kijk op de wereld zijn”, aldus zijn oproep aan de muziekmakers van nu. Niet wachten op toestemming, niet proberen de juiste mensen tevreden te stellen, maar werken.

“Neem je vrijheid. Luister niet te veel naar anderen. Volg je hart. Maar vooral: werk, werk, werk! Dat is alles. Andy Warhol zei het ook altijd: ‘Alles draait om werk.’ Het belangrijkste is: ga ervoor. Heb drive. Geloof in jezelf.”
Het klinkt bijna ouderwets in een tijd waarin een muziekcarrière voor jonge artiesten steeds moeilijker rendabel te maken is. Watts beseft dat hij geluk heeft gehad. Hij heeft zijn hele leven van zijn songs kunnen leven en beschouwt dat niet als vanzelfsprekend.

Bizarre verhalen
Maar als het gesprek over het jubileum gaat, blijkt dat er één ding is dat hij nog belangrijker vindt dan de bekende songs. Fischer-Z moet niet worden gereduceerd tot hits als The Worker, Pretty Paracetamol, So Long en een paar albums uit de vroege jaren tachtig. Daarvoor is er simpelweg te veel gebeurd. “Het belangrijkste voor mij is dat mensen begrijpen dat het niet alleen gaat om die paar bekende albums, maar om een hele carrière.”
En die carrière bevat verhalen die soms klinken alsof Watts ze zelf heeft verzonnen. Hij speelde met Fischer-Z bij de laatste drie concerten van Bob Marley voor diens dood. Met James Brown stond Watts voor 167.000 mensen in Oost-Duitsland, nog vóór de val van de Muur. Er waren rellen, arrestaties en in Griekenland zelfs een kruisboogpijl die vlak langs de bassist vloog en zich in een houten paal boorde. “Mensen denken bij Fischer-Z vaak aan arty projecten en new wave, maar we hebben echt bizarre dingen meegemaakt.”
Vijftig jaar Fischer-Z is daarom geen museumstuk. X-Ray Serenade is eerder een nieuwe momentopname van een muzikant die nog steeds wil weten wat er om hem heen gebeurt en niet schroomt om daarover zijn mening te geven. De röntgenfoto van Watts’ carrière toont geen strak uitgestippelde route, maar een verzameling omwegen, risico’s, toevalligheden en bewuste keuzes. En misschien is juist dat zijn belangrijkste jubileumboodschap: niet dat het vroeger beter was, maar dat er nog altijd iets nieuws te ontdekken valt.

Fisher-Z live: 29 augustus in het Bostheater, Ommen; 23 september in Victorie, Alkmaar; 24 september in Cactus Club, Brugge; 6 november in Het Depot, Leuven; 7 november in Paard, Den Haag; 8 november in Doornroosje, Nijmegen.

Het nieuwe album X-Ray Serenade verschijnt op 4 september.

Wil je meer weten over John Watts en de muziek van Fisher-Z? Beluister dan de Fisher-Z Podcast die Watts opnam met presentator Martin Bull.