James McMurtry en de kunst van het liedjesschrijven

James McMurtry (Fort Worth, Texas, 1962) antwoordt traag en bedachtzaam als ik hem telefonisch spreek in een hotel in het Duitse Bremen vóór zijn show. Maar plotseling zit hij op zijn praatstoel als het karakter van zijn songs ter sprake komt, en het verschil tussen een liedtekst en een gedicht. Ik krijg een kort college liedjesschrijven.

Tekst Johan Doove
 
James McMurtry is de zoon van de beroemde schrijver Larry McMurtry, die de Pulitzer Price won met zijn roman Lonesome Dove. Vader deed hem op zijn zevende verjaardag een gitaar cadeau. Moeder, hoogleraar Engelse taal- en letterkunde, leerde hem drie akkoorden en de rest pikte James zelf op, vooral door goed te luisteren en veel af te kijken.
Hij debuteerde in 1989 met Too Long In The Wasteland en maakte sindsdien elf studioalbums, waarvan de laatste twee zijn definitieve doorbraak betekenen. Daarmee krijgt hij eindelijk de publieke erkenning die hij al veel langer verdient. Hij laat binnenkort in ons land op het podium horen waarom.
 
Save your prayers for yourself
I raise my glass to your health
I don’t mind if you don’t look like me
I can share my bread and wine
I come from another time
It don’t matter all that much
If it don’t bleed
(If It Don’t Bleed)
 
“Vroeger produceerde ik mijn platen zelf, maar tegenwoordig laat ik dat liever aan anderen over. Ik leerde het meest van Loyd Maines bij mijn platen op Sugar Hill en van Don Dixon, die mijn derde album – Where Did You Hide The Body, 1995 – produceerde en nu terug is op The Black Dog And The Wandering Boy. Een producer heeft invloed op het geluid van een plaat en de keuze van de muzikanten, niet op de songs – die schrijf ik zelf.”
 
“Mijn liedjes zijn niet doorsnee. Ik haal ze uit het leven en probeer ze zo realistisch mogelijk te laten klinken. Zodat de luisteraar het gevoel krijgt dat ik weet waarover ik praat. Ik zie mijn teksten als liedteksten, niet als op muziek gezette korte verhalen of gedichten. Daarbij hoeft een tekst niet te kloppen of ergens op te slaan om een goede songtekst te zijn.”
“Een lied is een lied, en dat is méér dan een uitgesproken gedachte of gevoel. Een gedicht kun je niet zingen, terwijl je een lied schrijft met een instrument in gedachte of een stem. Ik heb wel eens geprobeerd muziek te schrijven op een bestaande tekst, maar vond dat lastig. Bij mij komen tekst en muziek tegelijk. Ik begin meestal met een melodie en een paar losse zinnen, en bouw het lied dan langzaam verder uit.”
           
“Mijn songs zijn fictie, maar ze starten soms met een eigen ervaring. Zo leed mijn in zijn laatste levensjaren demente vader aan hallucinaties, waarin hij steeds een zwarte hond en een ronddwalende jongen tegenkwam. Dat werd het begin van de titelsong van mijn jongste plaat. Maar verder speelt mijn vader in dat lied geen rol.”
“Ik gebruik vaker stukjes uit de realiteit om daarmee een ander verhaal te vertellen. Fictie-schrijvers baseren zich vaak op eigen ervaringen, die ze vervolgens vermengen met andermans en verzonnen ervaringen. Ik stop daarbij een flinke dosis realiteit in een song, zodat die ‘echt’ lijkt. Bij het liedjesschrijven volg ik de woorden, en zie dan wel waar ze me brengen. En naarmate ik ouder word, put ik daarbij vaker uit eigen ervaring.”
 
I learned to answer my calls and open my mail
I paid my taxes and stayed out of jail
You stay in the game when you’re too broke to fail
That’s a fact
(If It Don't Bleed)
 
“In het verleden heb ik diverse ‘politieke’ songs geschreven. Onder andere over Bush en Cheney. Ik was daar min of meer bekend om, en heb er geen spijt van. Maar ik zie mezelf toch niet als een ‘politieke’ liedjesschrijver. Naarmate de situatie in de wereld erger wordt, gedraag ik me meer als activist.”
 
In de biografie op zijn website noemt James McMurtry angst als hoofdbron van inspiratie voor zijn liedjes. Vooral de angst om irrelevant te zijn. Daarin spelen zijn songs een sleutelrol.
“Als je geen nieuwe songs hebt, heb je geen nieuwe plaat. En als je geen plaat hebt, word je niet gedraaid op de radio en heb je niets om voor te touren. Daarom blijf ik songs schrijven.”
 
James McMurtry (& BettySoo) live: 15 oktober in Thiemeloods, Nijmegen; 16 oktober in Q-Bus, Leiden; 17 oktober op Ramblin’ Roots, TivoliVredenburg, Utrecht; 18 oktober in De Oosterpoort, Groningen.