Pitou omarmt de vrijheid

In het voorjaar verscheen P2, het tweede album van Pitou. Er volgde een klein aantal optredens en een albumpresentatie in de Amsterdamse Tolhuistuin. In het najaar staat een uitgebreide tour op het programma.

Tekst Michel Rodrigues | Foto André Homan
 
Ook afgelopen zomer zat de Amsterdamse zangeres niet stil. Ze trad op in het Muziekgebouw aan ’t IJ en deed twee kleinschalige optredens in het Amsterdamse Bos. Voor de tour begint, bereidt ze bovendien een project voor het Gaudeamus Festival voor. Samen met Marc Alberto presenteert ze haar songs daar in een volledig nieuwe opzet. Ook in België is Pitou actief. In het Theater aan Zee maakte ze deel uit van een programma waarin iedere performer een interpretatie van een favoriet nummer mocht brengen. Pitou koos voor Ederlezi, een volkslied dat ze in haar jeugd veel heeft gehoord. “Die melodie is zo prachtig. Daar zit zoveel duende en emotie in.” Bij Pitou kun je gerust zeggen dat muziek de rode draad in haar leven is.

P2: een brok energie
P2 weerspiegeld een nieuwe periode in haar leven. “Het voelt heel goed om weer een hoofdstuk toe te voegen aan mijn muziek. Mijn vorige plaat, Big Tear, omschrijf ik als een stilstaand beeld dat ik aan mensen presenteerde. P2 voelt meer als een brok energie. Dat klopt heel erg met wat ik op persoonlijk en artistiek vlak heb meegemaakt. Het volgt uit de ontwikkeling die ik heb doorgemaakt. Ik ben gewoon heel blij dat er een plaat is die deze periode in mijn leven goed vertegenwoordigt. Maar ik vind het nog lastig om het verschil tussen beide albums precies te duiden. Ik zit er eigenlijk nog te dicht op.”

De albumpresentatie in de Tolhuistuin voelde als het begin van iets dat in haar liveperformance verder zal groeien. “Bij die presentatie waren de nummers vers van de pers. Tijdens de shows in het najaar zal het allemaal wat meer zijn ingedaald. Dat is sowieso een beetje de keerzijde van touren en live spelen. Je speelt de songs een aantal keer, maar pas bij je laatste show denk je: nú kunnen we ze echt gaan spelen. Het is een grappig verschil met de wereld van stand-upcomedians en cabaretiers: die doen gewoon dertig try-outs voordat ze in première gaan. Nou ja, mijn tour is na dertig shows al klaar.”

Vrijheid en risico nemen
De reacties op P2 zijn over het algemeen positief. Vooral de vrijheid en het plezier in de muziek worden door luisteraars opgepikt. “Mensen horen kennelijk het plezier horen waarmee het is gemaakt. Af en toe krijg ik een berichtje van iemand die ik niet ken, vaak uit het buitenland. Mensen die niet naar een show kunnen komen en me laten weten dat ze een vrijheid en opwinding in de muziek voelen. De vrijheid om te onderzoeken en risico’s te nemen. En dat ze daardoor geïnspireerd zijn om dat ook in hun eigen leven te doen. Ik ben heel blij met zulke reacties.
Tijdens het maken van het album had ik soms mijn twijfels. Het album kwam voort uit een persoonlijke wens om los te breken, te onderzoeken en daar plezier in te vinden. Alsof ik het album vooral voor mezelf maakte, bijna vanuit een prangend gevoel van: dit moet ik doen. Dan is het ontzettend fijn om te horen dat het toch ook voor andere mensen iets kan betekenen.”

Bij een tweede album liggen de verwachtingen vaak hoger. Voor Pitou viel dat mee. “Ik had niet echt verwachtingen. Die had ik ook niet bij de vorige plaat en die werd goed ontvangen. Dan denk je al vrij snel: dat kan bijna niet nog een keer. Het is natuurlijk heel leuk om goede recensies in de Volkskrant en NRC te krijgen. Maar de mening van één persoon, of de mening van iemand die mij zo maar een berichtje stuurt op Instagram, is voor mij net zo waardevol.”

Bij het maken van haar muziek krijgen de muzikanten veel vrijheid. “Soms heb ik een specifieke baslijn bedacht en vraag ik ze om dat zo in te spelen. Dan begint het dus bij mij. Maar er zijn ook nummers waarop de muzikanten echt de vrijheid krijgen om het nummer in te vullen. Ik geef dan wel een richting aan, maar laat de interpretatie bij de muzikanten. Daarna heb ik dan de rol van curator die bepaalt of het in de track komt.”
Juist voor P2 wilde ze zich niet laten beperken door de vraag hoe de nummers uiteindelijk live uitgevoerd moesten worden. “Ik had al bedacht dat ik me niet wilde laten beperken door hoe we dit live zouden moeten doen. Ik wilde gewoon alle wegen die zich ontvouwden volledig kunnen ontdekken. Dus live hebben we wel moeten puzzelen: hoe gaan we dit dan vertalen? Dat betekent dat sommige partijen niet te horen zijn, of anders geïnterpreteerd worden.”

Het kind en de wetenschapper
Sommige nummers op P2 zijn behoorlijk gelaagd en complex, zoals What To Do. Zelf heeft ze ook het gevoel dat het nummer soms ontspoort. “Ik vraag me dan ook af: kan ik dit maken? Maar dat is dus ook de vrijheid die ik mezelf heb gegeven. In die zin is het een egocentrische plaat: ik doe dit omdat ík dit wil onderzoeken.”
Daarbij probeert ze verwachtingen bewust buiten de deur te houden. “Ik heb keuzes gemaakt die ervoor zorgen dat het niet per se naar de smaak van mensen hoeft te zijn. Mensen die het idee hadden dat ik vooral hele emotionele, melancholische liedjes maak, door dat nummer misschien verrast.”

Ze verwijst naar een uitspraak over het creatieve proces waarin sprake is van the child en the scientist. “Je moet eerst het kind laten spelen en daarna mag de wetenschapper komen om te bepalen wat er te veel of te weinig is. Maar die wetenschapper kan daarvoor niet in de ruimte zijn, want dan wordt het echt ongezellig.”

Een tekst als een schilderij
Niet alleen muzikaal treedt Pitou buiten de lijntjes, ook haar teksten kennen soms een ongebruikelijke kijk op de werkelijkheid. Fish is daar een voorbeeld van. “Ik vind tekstschrijven best moeilijk. Ik zou niet zeggen dat ik daar van nature de meeste aanleg voor heb. Ik doe er wel mijn best voor. Ik heb al een aantal songs, vanaf mijn eerste ep, waarin ik bijna een soort sprookje schets of een absurd verhaal vertel. Vaak is het een persoonlijke ervaring vermomd in een beeld. Het wordt in ieder geval niet van A tot Z uitgelegd. Ik probeer een verhaal te bedenken dat de sfeer van mijn ervaring goed kan neerzetten.”

Ze trekt een vergelijking met de beeldende kunst. “John William Waterhouse schildert hele mooie, pastelachtige, realistische schilderijen, terwijl Picasso heel abstract schildert. Met taal kun je hetzelfde doen. Een tekst kan een realistische weergave zijn, maar ook een abstractie, of een verzameling sfeerimpressies zijn.”
Ze noemt Empty Hand als voorbeeld. “In dat nummer hoor je de hele tijd de zin: Here’s my empty hand, will you please take it? Het is niet de enige zin, maar wel de zin die steeds wordt herhaald. Bij dat nummer voelde ik de kracht van de herhaling die het pijnlijke onderstreept. Zodra je daar heel veel meer tekst aan gaat toevoegen, is het geen empty hand meer. Iemand die heel veel te vertellen heeft, heeft ook niet meer die urgentie om die vraag te stellen. Misschien heeft het ermee te maken dat ik vooral vanuit de muziek werk en pas daarna met de tekst bezig ga.”

Muziek als entiteit
Halverwege haar optreden in de Tolhuistuin zegt ze: “Muziek is een entiteit in mijn leven die al tien jaar lang mijn vragen en weemoed zachtmoedig in ontvangst neemt.”
Wat maakt muziek zo belangrijk voor haar? “Ik denk dat het te maken heeft met de ervaring van het zingen. In eerste instantie gewoon met de fysieke ervaring. Dat geldt voor mijn solozang, maar ook voor samen zingen in een koor. Dan voel ik me op mijn meest open en menselijk. Muziek in het algemeen is gewoon een bron van magie. Het feit dat ik daar vervolgens mee mag spelen en experimenteren, is een groot cadeau. Daarnaast stelt het maken van muziek me in staat om in verbinding te staan met mensen en de wereld om me heen. Om energie uit te wisselen en iets te geven aan mensen.'

Afwisseling als structuur
Pitou heeft inmiddels een werkwijze gevonden om verschillende projecten naast elkaar te doen zonder dat het in chaos verandert. “Ik vind het heel fijn om altijd met muziek bezig te zijn. Op dit moment bereid ik de najaarstour. Tegelijkertijd maak ik arrangementen voor een andere artiest en heb ik dagen met een dansgezelschap waarmee ik een voorstelling maak. Ik word heel blij als ik me op veel verschillende dingen mag focussen. Daar zit voor mij de structuur die ik nodig heb.”

Ze heeft moeten leren dat ze niet het type muzikant is dat iedere dag urenlang in de studio zit. “Je hebt artiesten die om negen uur ’s ochtends naar hun studio gaan en er pas om elf uur ’s avonds weer uitkomen. Zo ben ik echt niet. Het heeft me best wel tijd gekost om dat te accepteren. Ik dacht altijd dat dat de juiste manier was om muzikant of artiest te worden: als je je zo volledig op één ding kunt focussen. Ik word het gelukkigst van twee uurtjes dit doen en dan twee uurtjes artwork voor mijn plaat maken. Op de momenten dat ik werk is mijn aandacht heel gefocust. Die afwisseling werkt heel fijn voor mij.”

De speelsheid behouden
De grote vraag is hoe je als kunstenaar die creativiteit en speelsheid behoudt. Voor Pitou is het een soort kip-en-ei verhaal: het muzikant-zijn geeft haar de ruimte om op deze manier te leven, en haar manier van leven helpt haar tegelijkertijd om muzikant te zijn. “Wat zo leuk is aan een kind, is dat het volledig in het moment leeft. Dat is wel iets wat ik probeer na te streven.”

Pitou live: 4 september in De Roma, Antwerpen; 12 september op Gaudeamus Festival, Utrecht; 23 september in Vooruit, Gent; 26 september in C-mine, Genk.